ANKIETA KONSTYTUCYJNA

Konstytucja Trzeciej Rzeczypospolitej uchwalona 2 kwietnia 1997 zamknęła pewien etap prac ustrojowych, porządkując i - w znacznej mierze - petryfikując rozwiązania, jakie pojawiły się w latach 1989-1997. Podnoszone w trakcie tamtej debaty konstytucyjnej zastrzeżenia wobec ustawy zasadniczej w istotnej części się potwierdziły. Praktyka stosowania Konstytucji w ostatnich dziesięciu latach, a także znajomość szeroko rozumianych reguł ustrojowych stanowią dostateczny materiał do sformułowania istotnych uwag i projektu zmian. Projektu, którego punktem wyjścia będzie w równym stopniu analiza kryzysu ustrojowego Trzeciej Rzeczypospolitej, jak też rozumienie wyzwań, które wiążą się z naszym członkostwem w Unii Europejskiej, nowymi i szeroko już dyskutowanymi kwestiami społecznymi, które powstały po zakończeniu procesu transformacji. Uważamy, że prace nad nowym projektem konstytucji powinna poprzedzić ankieta, w której polskie elity społeczne, polityczne i intelektualne wypowiedzą się na temat pożądanych kierunków naprawy państwa. Chcemy jednak, by nasza ankieta dotyczyła konstytucji w szerokim tego słowa znaczeniu - a nie tylko ustawy zasadniczej, chcemy by wypowiedzieli się w niej nie tylko prawnicy konstytucjonaliści, ale także specjaliści innych dziedzin, a także praktycy, którzy na konstytucję patrzą przede wszystkim z perspektywy 'ustroju realnego'. Prosimy o wypowiedzi dotyczące jednego, kilku lub wszystkich obszarów, zarysowanych w niniejszej ankiecie.

Obszar pierwszy: preambuła i zasady naczelne

Czy nowa Konstytucja powinna mieć preambułę? Jeżeli tak, to jaka powinna być jej treść? Jakie powinny być zasady naczelne nowej Konstytucji? W jaki sposób sformułować w niej zasady niepodległości i suwerenności, w kontekście ustrojowych konsekwencji członkostwa Polski w UE? Czy - a jeżeli tak to w jaki sposób - Konstytucja może formować doktrynę państwową niepodległej Rzeczypospolitej?

Obszar drugi: prawa człowieka i obywatela, prawa rodziny, prawa socjalne

Jakie prawa osoby ludzkiej i prawa obywatelskie powinny podlegać ochronie konstytucyjnej? Jaki kształt powinna przybrać konstytucyjna ochrona prawa do życia w dziedzinie bioetyki? Jak powinna być ukształtowana konstytucyjna ochrona praw rodziny? Czy należy, co do zasady, zachować gwarancje praw socjalnych w ramach rozdziału konstytucji dotyczącego wolności i praw człowieka i obywatela? Jeśli nie, czy należy w inny sposób ująć w konstytucji zadania państwa w sferze socjalnej? Jaki kształt powinny przybrać regulacje gwarantujące wolność wykonywania zawodu i pozycję korporacji zawodowych? Czy konstytucyjne regulacje prawa do nauki, dostępu do edukacji i kultury powinny ulec zmianie?

Obszar trzeci: ustrój gospodarczy, finanse publiczne

Które zasady tworzące ustrój gospodarczy powinny mieć status konstytucyjny? Jakie zasady kształtowania finansów publicznych powinny być zapisane w konstytucji? Jakie gwarancje niezależności banku centralnego powinna zawierać ustawa zasadnicza?

Obszar czwarty: fundamenty ustroju politycznego

W jaki sposób konstytucja Rzeczypospolitej powinna odnosić się do idei trójpodziału władzy i ustroju mieszanego? Jaki kształt powinna przybrać konstytucyjna ochrona wysokich standardów życia publicznego i odpowiedzialności za ich złamanie? Czy powinna przewidywać instytucje demokracji bezpośredniej: ludowej inicjatywy ustawodawczej i referendum? Czy fundamentem ustroju politycznego powinno być prawo obywatela do informacji, w jakiej formie należy je zapisać i jaki powinien być jego zakres? Jakie zapisy konstytucyjne powinny regulować działalność partii politycznych oraz ich finansowanie?

Obszar piąty: Źródła prawa, tworzenie i kontrola konstytucyjności prawa

Jaki powinien być katalog źródeł prawa? Czy należy dopuścić możliwość ustawodawstwa delegowanego? Jakie powinny być relacje między konstytucją, a prawem europejskim? Jaka powinna być misja ustrojowa Trybunału Konstytucyjnego?

Obszar szósty: system rządów

Jaki system rządów demokratycznych: prezydencki czy parlamentarno-gabinetowy odpowiada współczesnym wyzwaniom ustrojowym Rzeczpospolitej? Jaki powinien być sposób wyboru i zakres uprawnień prezydenta? Kto i w jaki sposób powinien kształtować skład rządu, kto - prezydent czy premier - powinien stać na jego czele? Jak należy zmienić relacje między rządem a parlamentem? Czy konstytucja powinna regulować relacje między rządem a administracją?

Obszar siódmy: parlament

Czy nowa Konstytucja powinna utrzymać instytucję Senatu? Jeżeli tak, to jaki powinien być jego skład i kompetencje? Czy należy zmienić rolę izb parlamentu w odniesieniu do procesu legislacyjnego? Czy wzgląd na jakość prawa wymaga zmian w zasadach i procedurze jego stanowienia? Jakie są granice władzy ustawodawczej parlamentu i w jaki sposób uregulować relację między parlamentem a Trybunałem Konstytucyjnym dotyczące procesu stanowienia i kontroli konstytucyjności ustaw? Jak powinna zmienić się instytucja immunitetu parlamentarnego? Czy należy zmienić konstytucyjne regulacje dotyczące roli marszałka w Izbie?

Obszar ósmy: prawo wyborcze

Czy konstytucja powinna wprowadzać zasadę większościowych wyborów w okręgach jednomandatowych w wyborach parlamentarnych? Czy powinna formułować inne zasady prawa wyborczego? Jakie mechanizmy powinny sprzyjać reprezentatywności Sejmu, zdolności do tworzenia rządu, czytelności i otwartości systemu politycznego?

Obszar dziewiąty: organy władzy wykonawczej, oddzielone od rządu

Jakie instytucje władzy wykonawczej oddzielone od rządu powinny zyskać umocowanie konstytucyjne? Jak dalece konstytucja powinna regulować ich status, kompetencje i zasady działania? Jakie powinny być konstytucyjne gwarancje decentralizacji państwa i praw samorządu terytorialnego? Czy rola ustrojowa NIK powinna ulec zmianie? Jaki powinien być kształt instytucji nadzorujących ład medialny i funkcjonowanie mediów publicznych?

Obszar dziesiąty: sądownictwo i wymiar sprawiedliwości

Jakie regulacje powinny stać na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów? Co należy zmienić w obecnym kształcie konstytucyjnym Krajowej Rady Sądownictwa? Jakie regulacje konstytucyjne sprzyjają odbudowie sprawnego i efektywnego sądownictwa?